فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧١٥ - نسبت بين ذات و حقيقت و ماهيت

نمى‌گويند:

ذات عنقا يا حقيقت عنقا ولى ماهيّت عنقا گ فته ميشود زيرا ماهيّت اعمّ از

ايندو مى‌باشد.

ولى گ اهى اين فرق مراعات نشده و هر يك از اين سه لفظ را بجاى ديگرى‌

اطلاق مى‌نمايند يعنى هر سه را بيك معنا فرض مى‌كنند.

سپس ميفرمايد:

تمام اين سه معقول ثانى هستند زيرا معلوم است در سواد امرى كه محاذى‌

با ماهيّت مطلقه يا ذات و حقيقت مطلقه باشد و وراء ماهيّت خاصّه يعنى رنگ‌

مخصوص كه قابض نور چ شم است باشد وجود ندارد.

شرح فارسى:

توضيح‌

نسبت بين ذات و حقيقت و ماهيّت‌

بين اين دو مفهوم و ماهيّت نسبت عموم و خصوص مطلق است به اين معنا

كه ماهيّت اعمّ و اين دو اخصّ مى‌باشند زيرا مورد استعمال اين دو فقط در حصوص‌

موجوداتى است كه در خارج وجود داشته باشند همچون ذات زيد و حقيقت شمس‌

ولى ماهيّت در مطلق موجودات استعمال مى‌گردد چ ه در خارج باشند مانند دو مثال‌

مذكور و چ ه در خارج نباشند همچون ماهيّت سيمرغ و ماهيّت اكسير بعقيدّ منكرين‌

علم كيميا.

و گ اهى نيز هر سه بيك معنا استعمال مى‌شوند يعنى در اعمّ از موجودات‌

خارجى و ذهنى.

قوله: و كلّها المعقول الخ: يعنى اگرچه بين اين سه مفهوم نسبت مزبور بوده و از

اين جهت با هم فرق دارند ولى در يك جهت هر سه با هم مشترك مى‌باشند و آن‌

اينست كه تمام از معقولات ثانيه محسوب مى‌شوند و قبلا در تعريف معقول ثانيه نيز

گ فته شد عبارتست از موجودى كه در ذهن بوده و در خارج محاذى نداشته بلكه‌

معروض در خارج باشد چ نان چ ه ماهيّت يا حقيقت و ذات سواد عبارتست از امريكه‌